Buitenruimte

Een veilige, toegankelijke, schone en duurzame stedelijke en maritieme omgeving. Om dit te bereiken willen wij de openbare weg, de civiele kunstwerken en de openbare verlichting op een verantwoorde manier beheren, inrichten en onderhouden. Wij doen dit zowel op reguliere basis als via een meldingenproces. Waar nodig wordt de buitenruimte opgeknapt, met in het bijzonder aandacht voor plekken die daar al langer op wachten.

Civiele kunstwerken
De gemeente beheert bruggen, viaducten, tunnels en kademuren (assets) en renoveert en vervangt deze kunstwerken in lijn met het Meerjarenprogramma Kunstwerken IV (RIS316330 en RIS323402 ) en Meerjarenprogramma Kunstwerken V (RIS323402 ). In 2027:

• vervangen en herstellen we kades, bruggen en andere kunstwerken, conform het programma. Het uitgangspunt is om werk met werk te maken, zodat investeringen in infrastructuur ook bijdragen aan de kwaliteit, aantrekkelijkheid en identiteit van de stad;
• inspecteren we onze assets om een duidelijk beeld te krijgen en houden van de algehele toestand van onze assets. Alle kunstwerken worden minstens eens in de vijf jaar geïnspecteerd;

• voeren we beheer en onderhoud uit volgens de principes van assetmanagement, om de huidige kwaliteit vast te houden, de basis op orde te krijgen en toekomstbestendiger te zijn;
• wordt levensduurverlenging of vervanging van de volgende assets voorbereid of uitgevoerd op de volgende locaties: Trekvlietbrug, Laakbrug, Calandbrug, Leeghwaterbrug, Binckhorstbrug, Conradkade, Kademuren Binckhorst, Jupiterkade, Groenewegje en Boomsluiterskade/Uilebomen en Om en Bij.

Onderhoud wegen, straten en pleinen

De gemeente beheert de openbare weg in lijn met het Meerjarenprogramma Wegenonderhoud 2021-2025 (RIS310125 ). Het college werkt aan de actualisatie van dit programma. Naar verwachting wordt dit in Q4-2026 aan de raad aangeboden. In 2027:

• vergroenen we drie pleinen en richten deze in met meer ruimte voor ontmoeten en verblijven. Het betreft het Kamerling Onnesplein, Paul Krugerplein en het Regentesseplein.
• houdt de gemeente toezicht op werkzaamheden in de openbare ruimte;
• schouwt de gemeente de openbare ruimte, veelal in samenwerking met ketenpartners;
• zorgt de gemeente voor goed zichtbare verkeersborden, duidelijke wegbelijning en goed onderhouden straatmeubilair op logische plekken in de wijk;
• voert de gemeente kleine reparaties uit aan bestrating en controleert zij na werkzaamheden of de openbare ruimte veilig en vakkundig is hersteld;
• voeren we onderhoud uit aan de volgende straten: Piet Heinstraat, De Horsten (fase 2b), de Zaagbekstraat, de Keppelerstraat (fase 2), de Pluvierstraat en de Singels e.o., Baarsingel, Ir. van der Sluijsplantsoen, Joseph Ledelstraat, Pluvierstraat en Rijswijkseplein (in samenwerking met de HTM);
• vernieuwen we in totaal ongeveer 69.000 m2 asfalt en ongeveer 82.000 m2 bestrating en vervangen we ongeveer 5.000 m2 asfalt door bestrating. Bij projecten combineren we het onderhoud zoveel met andere activiteiten (werk-met-werk). Komende jaren wordt er extra ingezet op het herstel van kabelsleuven die door derden in het asfalt zijn gemaakt;
• voeren we inspecties uit om een duidelijk beeld te krijgen van de algehele toestand van onze assets. Alle wegen en straten worden eens in de twee jaar geïnspecteerd. In de komende periode worden de S-routes geïnspecteerd. Op basis van deze informatie kan het uitvoeringsprogramma worden geactualiseerd/aangevuld.

Werk met Werk

Bij projecten onderzoeken we vanuit de onderhoudsopgave of combinatie met andere disciplines mogelijk is en wordt dit als werk-met-werk uitgevoerd. In 2027 dragen we o.a. bij aan de projecten Weimarstraat, Bohemen midden, Korbootstraat, Keizerstraat.

Toegankelijkheid buitenruimte  

Den Haag wil een toegankelijke stad zijn voor iedereen. Voor mensen met een lichamelijke of mentale functiebeperking is een toegankelijke buitenruimte een voorwaarde om zelfstandig te kunnen functioneren. Dat betekent dat daar bij de inrichting van de buitenruimte rekening mee moet worden gehouden.

• bij alle projecten in de buitenruimte is toegankelijkheid het uitgangspunt en expliciet onderdeel van de planvorming;

• er wordt verspreid over de stad geïnvesteerd in het verbeteren en aanbrengen van blindegeleidelijnen op diverse verkeersoversteken en gevaarlijke punten.

Schone stad  
Een schone stad is een voorwaarde voor leefbaarheid en gezondheid. Toch is de tevredenheid over de schoonmaak in sommige wijken laag en is afvaloverlast hardnekkig. De opgave is om de basis op orde te houden én maatwerk te leveren in wijken waar het minder gaat. We willen dat de inzet, met oog voor de achterliggende gevolgen van afvaloverlast, aansluit bij de leefwereld van bewoners, ondernemers en bezoekers. De aanpak vraagt om een gebiedsgerichte strategie, waarin educatie, communicatie, handhaving en dienstverlening samenkomen.
De gemeente houdt de stad schoon. In 2027:

• reinigen we straten en pleinen met buurtserviceteams en met divers materieel zoals veegmachines;
• houden we de stranden in het hoogseizoen schoon met beachcleaners;
• zetten we in op preventie, gedrags- en handhavingsmaatregelen om afvaloverlast tegen te gaan, zo worden bijplaatsingen op adresdragers gecontroleerd en zetten we afvalvoorlichters in;
• zetten we extra capaciteit in bij wijken met de meeste afvaloverlast (zoals Laak, Rustenburg en Oostbroek, Transvaal en de Schilderswijk) waar we beter aansluiten op het ritme van de stad door onder andere ook in het weekend extra werkzaamheden te verrichten. Hier werken we samen met bewoners(organisaties), ondernemers, welzijnsorganisaties en woningcorporaties om de buurt schoon te houden. D eze samenwerking bestaat bijvoorbeeld uit het organiseren van opruimacties, gezamenlijke informatievoorziening richting bewoners en huurders, en het meedenken over oplossingsrichtingen bij knelpunten;
• organiseren we meertalige publiekscampagnes om verschillende doelgroepen beter te bereiken;
• pakken we de achterliggende oorzaken van afvaloverlast aan middels een vijfpuntenplan zoals beschreven in de commissiebrief over de aanbevelingen uit het onderzoek naar achterliggende oorzaken van afvaloverlast (RIS324965 ).  Hiermee geven we uitvoering aan de aanbeveling van het Rekenkamerrapport ‘Schoon op papier’ (RIS310905 );
• verwijdert de gemeente illegale graffiti en posterplak via het Meldpunt Graffiti.

Havens en waterwegen
De gemeente beheert de binnenwateren en Scheveningen haven in lijn met de Nota binnenwateren (RIS246304 , indien tegen die tijd vastgesteld vervangen door RIS323763 ) en de Verordening Scheveningen Haven (RIS313048 ). In 2027:

• beheren en onderhouden we de gemeentelijke havens en innen we havengelden;
• zorgen we voor een veilige en vlotte doorgang door het bedienen van bruggen en sluizen.
• dragen we zorg voor de veiligheid, orde en de beveiliging van zeehaven, conform de Europese regelgeving;
• versterken we de haven van Scheveningen als vitale werkhaven en strategische Noordzeelocatie, waar economie, veiligheid en innovatie samenkomen. Met ruimte voor bedrijven en een toekomstbestendige visserij bouwen we voort op een aantrekkelijke haven;
• faciliteren we de Havenvisie (RIS322389 ) om de haven van Scheveningen te behouden en verder te ontwikkelen als krachtige werkhaven voor maritiem gebonden bedrijven en economische activiteiten;
• zoeken we samenwerking met kennisinstellingen, veiligheidsorganisaties, defensie en innovatieve bedrijven om de positie van Scheveningen als strategische Noordzeehaven verder te versterken;

Beheren en onderhouden we de Haagse binnenwateren door het verwijderen van grof- en drijfvuil, kroos, gezonken en verlaten vaartuigen en door de watergangen te baggeren.

Openbare verlichting
De gemeente beheert de openbare verlichting in lijn met de Visie op Licht (RIS298657 ). In 2027:

• vervangen we versneld de lichtbronnen door duurzame led-varianten in het kader van de duurzaamheidsambities (RIS309078 en RIS309090 ). In totaal vervangen wij circa 5.350 armaturen, waarmee het aandeel armaturen dat is voorzien van duurzame ledverlichting stijgt naar circa 80%;
• wordt extra geïnvesteerd in de buitenruimte door het waar nodig plaatsen van verlichting op onveilige en donkere plekken in Moerwijk, waaronder het Heeswijkplein;
• vervangen we ongeveer 30 km aan kabels in het gemeentelijke netwerk voor openbare verlichting.

Openbare toiletten

• het streven is om jaarlijks één openbaar toilet te realiseren, dat ook toegankelijk is voor mensen met een beperking. Naar verwachting wordt in 2027 een openbaar toilet geplaatst in de Scheveningse Bosjes;
• via de HogeNood-app is een overzicht beschikbaar waar openbare en opengestelde toiletten in Den Haag te vinden zijn. De gemeente stimuleert organisaties en ondernemers in de stad om zich aan te sluiten bij HogeNood.

Toelichting lasten en baten

De lasten van € 180,7 mln. bestaan uit

• € 79,1 mln. Overig (o.a. inkoop onderhoud openbare ruimte, nutsvoorzieningen, gereedschap en materialen en leasekosten /onderhoud voertuigen);
• € 68,4 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 5,0 mln. Mutatie reserves/voorzieningen;
• € 11,7 mln. Inkomensoverdrachten;
• € 11,2 mln. Kapitaallasten (afschrijvingen en rente);
• € 4,2 mln. Ingeleend personeel;
• € 1,0 mln. Belastingen.

De baten van € 26,7 mln. bestaan uit:

• € 5,3 mln. Inkomensoverdrachten (geld ontvangen van andere overheden of instanties);
• € 13,0 mln. Mutaties reserve (geld dat uit de reserves wordt onttrokken);
• € 4,8 mln. Pachten/Huren (huurders van gemeentegrond);
• € 3,2 mln. Overig (verscheidene posten, bijv. degeneratieopbrengsten);
• € 0,4 mln. Leges en andere rechten.

De gemeente wil dat er minder afval ontstaat. Dat zorgt voor lagere kosten. Onder meer door het delen, repareren en hergebruiken van producten wordt het ontstaan van afval voorkomen. De gemeente draagt zorg voor de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval dat ontstaat. Dit is een wettelijke taak van de gemeente. Daarbij wil de gemeente dat de straat schoon en vrij van afval blijft en afvaloverlast wordt tegengegaan. De gemeente wil nu en in de toekomst zoveel mogelijk materialen hoogwaardig laten verwerken door een effectieve combinatie van bron- en nascheiding. Daarmee zorgen we ervoor dat zo min mogelijk herbruikbare grondstoffen verbrand worden. Dat bespaart kosten en draagt bij aan de noodzakelijke grondstoffentransitie. Het voorkomen van afval, goede gescheiden inzameling en zo hoogwaardig mogelijke verwerking is neergelegd in het Grondstoffenplan (RIS310285) . Voor het realiseren van de grondstoffentransitie is voldoende ruimte (zowel fysiek als in regelgeving), en het samenbrengen van vraag en aanbod essentieel.

In 2027 worden de volgende activiteiten uitgevoerd:

Voorkomen van afval

• we werken aan laagdrempelige, buurtgebonden initiatieven die reparatie en onderling delen en hergebruiken bevorderen. We sluiten daarbij waar mogelijk aan bij de activiteiten die worden ingezet voor een schone stad, Aanvalsplan Afval 2023-2026 (RIS315979 ) en het vijfpuntenplan (RIS324965 );
• in het subsidieproject E6 werken we met Europese partners samen om de reparatie van elektronica in de stad te stimuleren en uit te breiden. Het project loopt tot medio 2027, waarbij de focus richting het einde ligt op het versterken van de repair café-infrastructuur; De geleerde lessen van E6 gelden als blauwdruk voor de aanpak op textiel. In 2027 wordt ook hiervoor een aanpak uitgevoerd die bewoners handelingsperspectief biedt om zelf aan de slag te kunnen.

Inzameling en afvalscheiding

• jaarlijks wordt ruim 200 miljoen kilo huishoudelijk afval ingezameld. Dit gebeurt zowel via huis-aan-huisinzameling, in bovengrondse- of ondergrondse containers voor restafval (ORAC's), glas, papier, plastic- en metaalverpakkingen en drankkartons (PMD), textiel en GFT. Bewoners kunnen hun grofvuil wegbrengen naar drie afvalbrengstations of op afspraak laten ophalen. Daarnaast wordt afval, dat op straat wordt gedumpt, dagelijks opgehaald en wordt extra aandacht besteed aan de wijken met de meeste afvaloverlast. Ook hier sluiten we aan bij de activiteiten voor een schone stad;
• we implementeren nieuwe manieren van inzamelen die beter aansluiten bij de verdichtings- en hoogbouwplannen in de stad en de schaarse openbare ruimte zoveel mogelijk ontlasten. Naast inzamelmiddelen op gebouwniveau onderzoeken we ook de haalbaarheid van ondergrond afval transportsysteem (OAT) als oplossing op gebiedsniveau;
• we zetten in op meer en betere scheiding van stromen zoals bioafval, hout, papier en karton, elektronica en textiel. Dat doen we onder meer door gerichte communicatie en het verbeteren van inzamelvoorzieningen;
• we werken aan de verbetering van informatievoorziening, routing en scheidingsmogelijkheden op de afvalbrengstations en verkennen van opties voor reparatie en hergebruik op de stations;
• circa 140 ondergrondse containers voor restafval worden nieuw geplaatst in Voorhout (RIS324722 ) en Laakkwartier-Oost (RIS280886 ) en twaalf ondergrondse containers in afvalsorteerstraatjes. Daarnaast vervangen we de afgeschreven stalen binnenzijde van circa 750 containers;

Verwerking

• we bouwen verder aan het circulair ambachtsnetwerk waar we bedrijven faciliteren om circulaire producten te realiseren, o.a. in samenwerking met Den Haag Werkt. Het netwerk krijgt verder vorm door circulaire kansen hierop aan te sluiten;
• de grondstofmakelaar zoekt naar mogelijkheden voor circulaire verwerking van materialen en brengt waar mogelijk vraag en aanbod bij elkaar. Waar nodig passen we de inzameling van materialen hierop aan;
• we geven uitwerking aan de Omgevingsvisie en geven circulaire economie een plek in de gebiedsvisies. Het vinden van de ruimte voor vestiging van initiatieven is hierbij een aandachtspunt;
• in een Kansen voor West-subsidieproject gaan we aan de slag met het ontwikkelen van een Grondstoffenloket, waar ons afval als grondstof wordt ingezet bij circulaire afnemers.

Bedrijfsafval

• de gemeente heeft geen wettelijke taak voor bedrijfsafval, maar wil efficiëntere bedrijfsafvalinzameling, afvalscheiding en hergebruik bevorderen. In 2027 gaan we door met het stimuleren van ondernemers in de kantoor-, winkel- en dienstensector (KWD) om hun afval te scheiden, inzameling te bundelen en de leefbaarheid te vergroten. We richten ons hierbij primair op BIZzen en ondernemersnetwerken.

Grondstoffenplan

• we blijven werken binnen de kaders van het Grondstoffenplan 2021 (RIS310285 ) en komen medio 2027 met een uitvoeringsplan Van Afval naar Grondstoffen.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 118,7 mln. bestaan uit:

• € 88,8 mln. Overige goederen en diensten (met name afvoerkosten vuil);
• € 13,2 mln. Inkomens- en kapitaaloverdrachten;
• € 13,1 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 3,6 mln. Kapitaallasten (afschrijving en rente).

De baten van € 130,2 mln. bestaan uit:

• € 125,7 mln. Leges en andere rechten;
• € 4,5 mln. Overig (verscheidene posten).

bedragen x € 1.000

*De posten dividend, overhead en btw worden verrekend met de afvalstoffenheffing. Ze zijn echter begroot onder de programma's Overhead en Financiën, conform de regels van het BBV. Hierdoor zijn de baten en lasten in het totaaloverzicht van afvalstoffenheffing hoger dan het totaal van de activiteit afvalverwijdering in programma 9.

Groen maakt de stad aantrekkelijk en gezond voor bewoners en bezoekers. Groene wijken helpen om overlast als gevolg van extreem weer, zoals perioden van hitte, te beperken en maken de stad prettiger om in te wonen, werken en verblijven. Den Haag heeft prachtige natuur en groene plekken om in te recreëren en verblijven, zoals het Haagse bos, Nationaal park Hollandse Duinen, Westbroekpark en het Zuiderpark. We vinden het belangrijk dat er voldoende groen is in onze dichtbevolkte en groeiende stad. Naast een aantrekkelijkere leefomgeving draagt groen bij aan een hogere verblijfskwaliteit. Hierdoor worden gebieden prettiger om te bezoeken en te verblijven. Dit kan bijdragen aan de versterking van de lokale economie.

 Om dit voor elkaar te krijgen streven we naar de volgende resultaten in 2027:

• een thematisch Omgevingsprogramma groen en water;
• een toename van de hoeveelheid openbaar groen in de versteende wijken van +8.000 m² ten opzichte van 2026;
• een stijging van het aantal stadsbomen met 250 stuks ten opzichte van 2026;
• door een aantrekkelijk activiteitenaanbod bieden wij de Haagse inwoners van jong tot oud de mogelijkheid om regelmatig een stadsboerderij te bezoeken.

Vergroenen versteende wijken
Versteende buurten waar de leefbaarheid onder druk staat, gaan we versneld vergroenen. Daarbij stimuleren we ook verticaal groen, zoals groene gevels. De g emeente pakt de vergroening van de stad op via het actieprogramma klimaatadaptatie en vergroenen versteende wijken (RIS318503 ) . In 2027:

• voeren we projecten uit als quick wins en specials uit de kansenstudies vergroening versteende wijken . Met als resultaat minimaal 3.000 m² extra groen en 150 extra bomen;
• ronden we het vergroenen van de versteende Centrumring S100 af, dat in totaal 15.000 m² extra groen oplevert;
• stimuleren we bewoners om te vergroenen door met de Actie Bomen voor Den Haag 1.750 gratis bomen uit te delen, operatie Steenbreek (en tegelwippen) uit te voeren en subsidies voor regentonnen en groene daken via de subsidieregeling klimaatadaptatie Den Haag 2023 (RIS314952 ) te verstrekken;

• voert de gemeente participatietrajecten uit met bewoners, onder andere bij de aanleg van geveltuintjes en het faciliteren van vergroeningsprojecten.

Openbaar groen
De gemeente beheert het openbaar groen van de stad in lijn met de visie Ruimte voor groen en water (RIS322885 ), Agenda Groen voor de stad 2016 (RIS294705 ) en de Nota Stadsnatuur (RIS305824 ). In 2027:

• onderhouden we de groengebieden en ecologische verbindingszones;
• zorgen we voor kwaliteitsverbetering van de groengebieden en regionaal groen o.a. voor Nationaal Park Hollandse Duinen;
• versterken we stadsnatuur door onder andere de aanleg van natuurvriendelijke oevers;
• werken we aan het bestrijden van invasieve exoten en herstellen van natuur in onze Stedelijke Groene Hoofdstructuur ;
• onderhoudt de gemeente het wijk- en buurtgroen via regulier onderhoud en op basis van signalen, meldingen en verzoeken van bewoners.

Stadsbomen
De gemeente beheert de stadsbomen in lijn met de Nota Stadsbomen (RIS307827 ). In 2027:  

• onderzoeken en benutten we kansen voor de aanplant van extra bomen;
• pakken we probleemplekken van wortel/verhardingsopdruk aan in lijn met het afwegingsinstrument Haags wortelopdruk (RIS324654 ) en verbeteren groeiplaatsen van bomen;
• vervangen we dode of zieke bomen;
• verzorgt de gemeente de bomen in de openbare ruimte door ze te controleren en te behandelen tegen ziektes.

Strandbeleid

• de gemeente beheert het strand in lijn met de strandvisie 2025-2035 Meer Strand Natuurlijk! (RIS320288 );

• in het nieuwe coalitieakkoord 2027-2030 is afgesproken dat komende periode een aantal locaties wordt aangewezen waar jaarrondexploitatie en bijbehorende bebouwing mogelijk wordt gemaakt. In 2027 zal met de uitkomsten van het onderzoek naar de effecten van permanente strandbebouwing een voorstel worden uitgewerkt met betrekking tot het aantal jaarrondexploitaties op het strand.

Stadsboerderijen
De gemeente blijft de tien stadsboerderijen beheren in lijn met de kaders van stadsboerderijen (RIS126914 ) .

In 2027:

• bieden we thematische activiteiten aan en ruimte voor activiteiten van andere organisaties (circa 130 activiteiten);
• ontvangen we circa 380.000 bezoekers;
• ontdekken circa 7.000 leerlingen uit het basisonderwijs op meer over dieren en voedsel;
• faciliteren en ondersteunen wij vrijwilligers (circa 6000 uur);
• realiseren we stagedagen voor mbo-studenten (circa 400 stagedagen);
• zamelen we vet, elektrische apparaten en andere materialen in voor hergebruik (o.a. circa 9.000 kg vet en 11.000 kg e-waste).

Toelichting lasten en baten

De lasten van € 46,8 mln. bestaan uit:

• € 24,5 mln. Overige goederen en diensten (inkoop onderhoud openbare ruimte);
• € 16,0 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 3,9 mln. Ingeleend personeel;
• € 1,6 mln. Duurzame goederen;
• € 0,7 mln. Kapitaallasten (rente en afschrijving);
• € 0,1 mln. Overig (verscheidene posten).

De baten van € 4,7 mln. bestaan uit:

• € 2,6 mln. Pachten;
• € 1,2 mln. Mutatie reserves/voorzieningen;
• € 0,6 mln. Inkomensoverdrachten;
• € 0,3 mln. Overig (verscheidene posten).

Een rioleringssysteem dat betrouwbaar en doelmatig afvalwater en hemelwater inzamelt en afvoert, bestand is tegen extreme weersomstandigheden en daarmee bijdraagt aan een gezonde, schone en leefbare stad. Daarnaast houden we vast aan het uitgangspunt dat de kosten van de rioleringszorg volledig kostendekkend via de rioolheffing aan de gebruikers worden doorberekend.

De gemeente beheert het riool in lijn met het Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 (RIS326093 ).

In 2027:

• voeren we werkzaamheden uit op het gebied van onderhoud, reiniging en inspecties. Het gaat daarbij om zaken als het inspecteren en reinigen van de hoofdriolering en kolken, het vervangen van rioolhuisaansluitingen en drainage en het uitvoeren van rioolrenovaties, het plaatsen van pompen en installaties;
• vervangen we ongeveer 16 kilometer aan riool per jaar. We vervangen zoveel mogelijk de riolering tegelijk met andere onderhoudswerkzaamheden en herinrichtingsplannen: werk-met-werk. Deze afstemming kan de precieze uitvoeringsplanning beïnvloeden;
• koppelen we ongeveer 4-8 hectare riolering per jaar. Hierbij scheiden we het afval- en hemelwater en wordt zoveel mogelijk hemelwater vastgehouden en geïnfiltreerd in de bodem.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 59,5 mln. bestaan uit:

• € 36,9 mln. Mutatie voorzieningen;
• € 19,2 mln. Overig (onderhoud riolering);
• € 3,4 mln. Salarissen en sociale lasten (inclusief perceptiekosten).

De baten van € 66,1 mln. bestaan uit:

• € 65,6 mln. Belastingen;
• € 0,5 mln. Overig (verscheidene posten).

*De posten overhead en btw worden verrekend met de rioolheffing. Ze zijn echter begroot onder de programma's Overhead en Financiën, conform de regels van het BBV. Hierdoor zijn de baten en lasten in het totaaloverzicht van rioolheffing hoger dan het totaal van de activiteit riolering en waterzuivering in programma 9.

Iedereen in Den Haag moet zich hier thuis kunnen voelen. Vrij om zich te bewegen in de stad, ongeacht leeftijd, afkomst, geloof, geslacht of seksuele geaardheid. De openbare ruimte moet voor iedereen leefbaar en prettig zijn om te gebruiken – overdag én ’s avonds. We geven duidelijk aan wat wel en niet kan en zorgen voor zichtbare handhaving waar dat nodig is.

Toezicht en handhaving
De gemeente zet toezicht en handhaving in voor veilige en leefbare wijken . In 2027:

• houden we toezicht en handhaven we op onder andere: afval op straat, parkeerexcessen, fietswrakken, verkeerd gestalde fietsen en overlast van personen. De handhavingscapaciteit en inzet wordt in het Veiligheids- en Leefbaarheidsoverleg afgestemd op de actuele situatie en grootste knelpunten in het stadsdeel. Ook zetten we in op het uitgeven en handhaven van diverse vergunningen en naleving van gemeentelijke regels (zoals o.a. de APV, Verordening op de Binnenwateren, en de Taxiverordening) in Den Haag;
• breiden we digitale handhaving verder uit door het plaatsen van meer camera’s;
• gaan we aan de slag met het voornemen om in de komende vier jaar 80 extra boa's, waaronder jeugdboa's, te werven. Dit doen we gefaseerd met 20 per jaar;
• zijn onze handhavers en boswachters zichtbaar aanwezig in de wijken, op het water en in de parken en natuurgebieden;
• werken we samen met zorg- en veiligheidspartners aan het beëindigen van ongewenst verblijf in groengebieden. Mensen worden begeleid naar passende ondersteuning.

Dierenwelzijn

• het dierenwelzijnsbeleid is beschreven in de nota Dierenwelzijn (RIS307253 ) en de Actieagenda Dierenwelzijn (RIS320897). Vanaf 2027 richten we ons voornamelijk op onze wettelijke taken. De aandacht gaat naar het vervoer en de opvang van gevonden dieren en hulp aan dieren in nood;
• we realiseren hondenlosloopgebieden.

Toelichting lasten en baten

De lasten van € 31,4 mln. bestaan uit:

• € 23,0 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 7,0 mln. Overige goederen en diensten;
• € 1,2 mln. Inkomensoverdrachten;
•  € 0,2 mln. Kapitaallasten (rente en afschrijving).

De baten van € 1,0 mln. bestaan uit:

• € 1,0 mln. Overige goederen en diensten.

De Haagse markten zijn toekomstbestendig met ruimte voor ondernemen en met een divers aanbod.

De gemeente exploiteert alle acht de Haagse Markten, inclusief de Haagse Markt. In de komende jaren geven wij de Haagse Markt een extra impuls als belangrijke economische en sociale voorziening. Samen met de ondernemersorganisatie wordt, bij voldoende draagvlak, onderzocht hoe de Haagse Markt als winkelcentrum kan worden benaderd, met aandacht voor een geschikt aanbod en een aantrekkelijke uitstraling. Daarnaast werken wij een passende werkwijze uit voor vergunningen, overdrachten, tarieven en de inrichting van het gebied. De Haagse Markt krijgt bovendien een commercieel manager en wij investeren in de promotie van de Haagse Markt om het aantal bezoekers en de bestedingen te vergroten. Daarnaast gaan we in 2027:

• op iedere Haagse markt periodiek bijeenkomsten met marktondernemers organiseren;
• de branchering van de Haagse Markten evalueren om te sturen op een gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig aanbod;
• inzetten op digitalisering van de aanvraag van marktvergunningen en ontheffingen voort. 

Toelichting lasten en baten

De lasten van € 5,6 mln. bestaan uit:

• € 1,8 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 3,5 mln. Overige goederen en diensten;
• € 0,3 mln. Rente en afschrijving.

 De baten van € 4,8 mln. bestaan uit:

• € 2,5 mln. Leges en andere rechten (marktgelden);
• € 2,0 mln. Huren;
• € 0,3 mln. Overige goederen en diensten.

De overlast van dieren in de buitenruimte blijft beheersbaar.

De gemeente treedt op bij overlast van plaagdieren in lijn met het Aanvalsplan Afval 2023-2026 (RIS315979 ) en de Nota Stadsnatuur (RIS305824 ).
In 2027:

• voeren wij bestrijdingsacties uit wanneer er meldingen binnenkomen. Jaarlijks ontvangt de gemeente ongeveer 1.000 meldingen;
• voeren wij voorlichtingsacties uit gericht op het aanpassen van gedrag van mensen dat bijdraagt aan het voorkomen van dierenoverlast.

Toelichting lasten

De lasten van € 0,7 mln. bestaan uit:

• € 0,6 mln. Overig (verscheidene posten);
• € 0,1 mln. Salarissen en sociale lasten.

Alle inwoners van Den Haag hebben toegang tot een waardig, respectvol en passend afscheid. De gemeentelijke begraafplaatsen bieden ruimte voor persoonlijke wensen en behouden hun functie als stiltegebied met hoge natuur- en erfgoedwaarde.

De gemeente faciliteert begravingen, crematies en herdenkingen en onderhoudt de terreinen en het culturele erfgoed van de begraafplaatsen in lijn met de verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de gemeente Den Haag 2016 (RIS286605 ). In 2027:

• leveren wij gastvrije en klantgerichte uitvaartdienstverlening voor verschillende wensen en budgetten;
• organiseren wij jaarlijks herdenkingsactiviteiten die verbondenheid versterken, waaronder Verlicht Herdenken ;
• verzorgen wij uitvaarten voor mensen zonder nabestaanden of financiële middelen, volgens onze wettelijke taak;
• heeft de gemeente naar aanleiding van het onderzoek van het Openbaar Ministerie (RIS325505 )

opdracht gegeven voor een onafhankelijk extern onderzoek naar onder meer de werkprocessen op de afdeling Begraafplaatsen. De uitkomsten van dit onderzoek worden betrokken bij de verdere doorontwikkeling van processen en de implementatie van aanbevelingen vanaf 2027;

• maken we ons sterk voor waardige afscheids- en gedenkplekken, zoals een islamitische begraafplaats en een asuitstrooiplek voor de Hindoestaanse gemeenschap, passend bij levensbeschouwelijke en culturele tradities. Ook bespreken wij met verantwoordelijke partners en belanghebbenden wat er mogelijk is voor ruimte voor herdenking en educatie rond de militaire slachtoffers uit de meidagen in 1940 om hun strijd voor onze vrijheid te eren en herdenken (RIS306292 ) ;
• nemen we in lijn met het besluit over de grondreservering voor een particuliere islamitische begraafplaats in de Haagse Vlietzone (RIS324651 ) de begraafplaats mee in het gebiedsprogramma van de Haags Vlietzone om zo een integraal plan te krijgen voor o.a. de ontsluiting, parkeren en landschappelijke inpassing.

Toelichting lasten en baten

De lasten van € 4,2 mln. bestaan uit:

• € 1,8 mln. Salarissen en sociale lasten;
• € 1,3 mln. Overige goederen en diensten;
• € 0,7 mln. Mutatie voorzieningen (dotaties aan de voorziening graven);
• € 0,4 mln. Overig (verscheidene kleinere posten waaronder rente en afschrijving).

De baten van € 3,8 mln. bestaan uit:

• € 2,5 mln. Leges en andere rechten (omzet uitvaarten, grafrechten, jaarlijks onderhoud etc.);
• € 0,7 mln. Overige kapitaaloverdrachten – Overige instel. en pers. (omzet meerjarig onderhoud);
• € 0,4 mln. Mutatie voorzieningen (onttrekking uit de voorziening graven);
• € 0,2 mln. Overig (verscheidene kleinere posten) .

De Kust Gezond is van oorsprong een buitenruimte programma met als doel een aantrekkelijk en goed onderhouden badplaats waar mensen graag willen wonen, werken en recreëren.

Om dit voor elkaar te krijgen streven we naar de volgende resultaten binnen het programma in 2027:

• vergunde bouwplannen voor de Pier;
• afspraken met de eigenaar over de verbouwing van de Palace Promenade;
• een voorlopig ontwerp voor het Pierplein in samenhang met de ontwikkelingen van de Pier en Palace Promenade;
• ontwerp voor de doorsteek en herinrichting van de openbare ruimte rondom het Kurhaus.

Deze koers sluit aan bij het programma De Kust Gezond (RIS281160 ), waarmee de gemeente werkt aan een aantrekkelijk, toegankelijk en vitaal kustgebied. Over de voortgang rapporteert het college jaarlijks via het voortgangsbericht De Kust Gezond . In het meest recente voortgangsbericht (RIS325771 ) zijn naast de oorspronkelijke projecten voor de buitenruimte ook andere lopende ontwikkelingen en initiatieven opgenomen die bijdragen aan de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de kust. In 2027 vallen onder het programma de volgende werkzaamheden:

• het uitvoeren van het projectmanagement voor de projecten binnen programma De Kust Gezond;
• het maken van afspraken met vastgoedeigenaren ten behoeve van de uitvoering van het programma;
• het opstellen van een ontwerp voor de herinrichting van het Pierplein, als laatste onderdeel van de herontwikkeling van de Middenboulevard.

Het bedrag van € 0,3 mln. betreft kapitaallasten (afschrijvingen en rente).