Duurzaamheid, milieu en energietransitie

Het stadsbestuur werkt samen met bewoners en ondernemers aan een groene en gezonde stad. De overstap van fossiele naar hernieuwbare energie is ingrijpend voor bewoners en ondernemers. De energievoorziening moet betrouwbaar blijven en beleid moet haalbaar, betaalbaar en uitlegbaar zijn. We zetten in op een realistische koers en op ondersteuning van lokale warmte initiatieven en energiecoöperaties. Zo bouwen we aan een gezonde, groene en leefbare stad voor huidige en toekomstige generaties.

1. Netcongestie

• Zoals inzichtelijk gemaakt in de herijking impactanalyse netcongestie (RIS325229 ) heeft netcongestie grote gevolgen voor de stad. De aanpak van netcongestie krijgt topprioriteit, waarbij we in 2027:   

• een stevige aanjagende rol vervullen richting netbeheerders bij de verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet. Daarbij wordt actief gezocht naar mogelijkheden voor versnelling van projecten en naar voldoende onder- en bovengrondse ruimte voor de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur;
• inzetten op innovatie en het beter benutten van het bestaande elektriciteitsnet door het faciliteren en ruimte bieden aan slimme lokale oplossingen, zoals batterijopslagsystemen, energyhubs en netbewust bouwen en laden;
• bedrijventerreinen stimuleren te verduurzamen middels lokale energieopwek, energieopslag en slim energiedelen;
• een verkenning starten hoe bij de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein gebruik kan worden gemaakt van decentrale energienetten;
• een Haags actieprogramma aanpak netcongestie opstellen waarin we samenwerken met ondernemers, netbeheerders en grootverbruikers van stroom.

2. Energie besparen bij woningen

• In 2027 blijft het college zich onverminderd inzetten voor het isoleren en verbeteren van woningen met voorrang voor woningen met energielabel E, F of G (ook wel de ‘EFG-aanpak’). Het doel is om minimaal één isolatiestap te zetten bij gemiddeld 10.000 woningen per jaar.
• Ook in 2027 kan iedereen in de stad die dat wil gebruik maken van het algemene aanbod en onze dienstverlening, zoals:

• energiecoaches;
• rentekorting op Energiebespaarleningen voor particulieren en Verenigingen van Eigenaars (VvE's);
• collectieve inkoopacties;
• subsidies en doe-het-zelf-kortingsvouchers voor isolatiemaatregelen;
• advies over verduurzaming en subsidies;
• procesbegeleiding bij het initiatiefrecht aan huurders van particuliere huurwoningen.

• Met een gerichte en intensieve aanpak biedt de gemeente, onder de noemen ‘stadsrenovatie’, extra ondersteuning:

• in wijken die in het concept warmteprogramma (RIS324413 ) het grootste verschil kennen tussen het huidige isolatieniveau en het isolatieniveau dat nodig is voor de toekomstige warmtevoorziening;
• aan doelgroepen die extra ondersteuning nodig hebben, zoals gemengde VvE's (met zowel particulier woningbezit als corporatiewoningen) en inwoners die te maken hebben met energiearmoede.

• In 2027 start de gemeente met het opstellen van een Soortenmanagementplan (SMP) voor particuliere woningeigenaren en VvE's, als onderdeel van de aanpak voor natuurinclusief isoleren.
• In 2027 zet de gemeente de activiteiten rondom de Haagse Daken Aanpak (RIS316092 ) voort met als doel om in 2030 50% van het geschikte dakoppervlak meer en slimmer benut te hebben. Bijvoorbeeld door het plaatsen van zonnepanelen, groene daken en gevels of het vormen van verblijfsruimte op het dak.

3. Energie besparing bij het gemeentelijk vastgoed

• We gaan verder met het efficiënt verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed tot 60% in 2030. Zoals is opgenomen in het Uitvoeringsplan voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed (RIS323977 ) werkt de gemeente in 2027 aan:

• de verduurzaming van Het Museon, het ADO Stadion, Sportcomplex De Houtzagerij, Stadsdeelkantoor Laak en de Fokker Terminal;
• de verdere voorbereiding van verduurzaming van het Kunstmuseum en het Stadhuis;
• nieuwe koppelkansen van verduurzaming en onderhoud uitgevoerd in 2027, voor de maximale investering van € 5,0 mln.;
• het afronden van verschillende lopende projecten, zoals het aanbrengen van zuinige verlichting in het Stadhuis, de verduurzaming van het Muzee en de verduurzaming van Sportcomplex Overbosch.

4. Aanleg van energienetten, bronnen en opslag

• We zetten ons in om inwoners te voorzien van betaalbare, betrouwbare en duurzame energieoplossingen. In 2027:

• stellen we het Warmteprogramma vast (RIS320247 );
• zal, mits het Rijk voor de benodigde financiële voorwaarden zorgt, verdere besluitvorming over de oprichting van het Haags Warmtebedrijf plaatsvinden (RIS322480 ), waarmee de aanleg van de eerste publieke warmtenetten in 2029 van start kan gaan;
• ondersteunen we het realiseren van lage temperatuur warmteoplossingen en ondersteunen we warmteinitiatieven en -coöperaties bij het toepassen daarvan;
• ontwikkelt de gemeente een afwegingskader voor het doelmatig toepassen en stimuleren van bodemenergie (zoals WKO-systemen), waarmee we ook invulling geven aan de uitgangspunten van de Visie op de ondergrond (RIS318970 ).

• We zetten ons in om lokale energiebronnen te realiseren. In 2027:

• onderzoeken we de mogelijkheden voor het reserveren van de 10 beoogde zoeklocaties voor geothermie (RIS321163 ) met als doel om in 2050 120.000-150.000 woningen te verwarmen met geothermie uit lokale bronnen;
• verkennen we de inzet van restwarmte uit de warmtetransportleiding WarmtelinQ in het algemeen en met name voor Den Haag Zuidwest. Daarnaast begeleiden we de verdere aanleg van de warmtetransportleiding WarmtelinQ Rijswijk-Leiden;
• bepalen we, samen met het Hoogheemraadschap van Delfland, de vervolgstappen voor het benutten van de warmte van de effluentleiding vanuit de Harnaschpolder voor Thermische Energie uit Afvalwater (TEA) n.a.v. de haalbaarheidsstudie uit 2026 (RIS323680 );
• maken we afspraken met het Hoogheemraadschap van Delfland voor het toepassen van de Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO).

• We bevorderen de betrokkenheid van bewoners en bedrijven bij het toekomstbestendig maken van onze energievoorziening. In 2027:

• organiseren we bij de verdere uitwerking van het Warmteprogramma en na eventuele oprichting van het Haags Warmtebedrijf participatie in de wijken waar we als eerste aan de slag gaan met het aanleggen van warmtenetten;
• zetten we de Actielijn bewonersinitiatieven warmtenetten (RIS320044 ) voort. Hiermee dragen we bij aan het versnellen van de warmtetransitie door inwoners ruimte te geven en samen collectieve warmteoplossingen te ontwikkelen, en waar mogelijk bij te dragen aan netcongestie verlichtende oplossingen.

5. Verduurzaming van openbare ruimte
In de openbare ruimte concentreert de investeringsimpuls gericht op verduurzaming zich op de openbare verlichting (zie programma 9) en openbare laadinfra (zie ook onder activiteit Milieubeleid, Milieubeheer en Luchtkwaliteit van dit programma).

• Zo vervangen we versneld de lichtbronnen door energiezuinige led-varianten in het kader van de duurzaamheidsambities (RIS309078  en RIS309090 ). In totaal vervangen wij in 2027 circa 5.350 armaturen, waarmee het aandeel armaturen dat is voorzien van energiezuinige ledverlichting stijgt naar circa 80%.

• De vraag naar openbare laadinfrastructuur gaat onverminderd door (zie ook onder activiteit Milieubeleid, Milieubeheer en Luchtkwaliteit van dit programma). De komende jaren realiseren we jaarlijks ongeveer 400 nieuwe openbare laadpalen. Investeringen in laadinfra zijn in principe revolverend. De investeringen in de laadpalen worden terugverdiend door middel van de exploitatie.

6. Adaptief beleid en verduurzaming bedrijven
Via onze ondernemersdienstverlening stimuleren wij MKB-bedrijven om te verduurzamen en zo te besparen op de energierekening. Dit gebeurt, naast informatievoorziening via het Ondernemers Portaal, o.a. middels de volgende instrumenten in 2027:

• gratis energiescans (RIS321159 ) gericht op ondernemers met een kleinverbruik aansluiting om meer inzicht te krijgen in kansen voor energiebesparing en slimmer energieverbruik. Dit met het oog op het toenemende belang van slim energiegebruik als gevolg van netcongestie. Deze scan is  beschikbaar voor ondernemers op een bedrijventerrein met een kleinverbruik aansluiting;  
• de Subsidieregeling isolatiebedrijfspanden gericht op het financieel ondersteunen van ondernemers die hun pand of bedrijfsvoering energiezuiniger willen maken (RIS318988 ).

De totale lasten van € 9,1 mln. zijn te verdelen in

• € 7,1 mln. overige goederen en diensten;
• € 5,6 mln. salarissen en sociale lasten;
• € 0,7 mln. ingeleend personeel;
• -/- €4,3 mln. overige verrekeningen (uren x tarief).

Den Haag werkt samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners aan een gezonde, groene en leefbare stad. We versterken de leefomgeving, beperken de impact van weersextremen en klimaatverandering en geven als gemeente het goede voorbeeld door onze eigen organisatie verder te verduurzamen.

Strategie, Innovatie en Partnerschappen
Het college zet in op een realistische en haalbare aanpak van verduurzaming: betaalbaar en uitlegbaar aan bewoners en ondernemers, en aansluitend bij het Europees en nationaal beleid. We zoeken daarbij actief de samenwerking met partners in de stad, kennisinstellingen en Europa.

• De gemeente zet in op gerichte partnerschappen op thema's die de stad direct verder helpen.
• We blijven samenwerken met Europa in de vorm van o.a. deelname aan de EU-missie voor 100 klimaatneutrale en slimme steden (100CNSC) en het Water Sensitive Cities Partnerschap. In 2027 is de samenwerking primair gericht op kennisuitwisseling en het benutten van kansen voor financiering en lobby richting Brussel in lijn met de Europastrategie (RIS320814 ).

De toekomstbestendige stad - bestand tegen hitte, droogte en wateroverlast
De gemeente richt zich bij het toekomstbestendig maken van de stad op de uitvoering in de stad ter voorbereiding op weersextremen (hitte, droogte en wateroverlast) en systeemveranderingen (bijvoorbeeld grondwaterstijging). Hierdoor zetten wij in op de beperking van de financiële en maatschappelijke schade bij weersextremen en behoudt en versterkt de leefbaarheid en economische vitaliteit van Den Haag. In 2027 gaat de gemeente als volgt verder met het toekomstbestendig maken van de stad:

• gedurende 2027 voert de gemeente ruimtelijke adaptatie projecten uit, die door middelen vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) gefinancierd worden. Dit betreft twaalf projecten in versteende wijken met een focus op bevorderen van waterberging, ontharding van straatprofielen en vergroening (RIS318503 );
• de gemeente stimuleert bewoners, ondernemers en andere partijen om hun leefomgeving te vergroenen en zo bij te dragen aan een prettige, groenere stad die beter is voorbereid op weersextremen. Dit doet de gemeente onder meer via Operatie Steenbreek, het NK Tegelwippen, het stimuleren van regentonnen en de vernieuwde Subsidie voor het opvangen van regenwater;
• de gemeente werkt samen met kennisinstellingen en regiogemeenten aan kennisontwikkeling en cofinanciering, bijvoorbeeld met het Hoogheemraadschap van Delfland, VP Delta en de TU Delft;
• de gemeente versterkt de communicatie op de website door een duidelijke pagina aan te bieden over de aanpak met concrete stappen voor inwoners en ondernemers;
• adaptatie aan weersextremen neemt de gemeente structureel mee in projecten en gebiedsontwikkelingen door het standaard toepassen van instrumenten zoals het Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI)-ambitieweb en de klimaatkansenscan.

Duurzaam Den Haag
De gemeente geeft Duurzaam Den Haag opdracht om in 2027 meerjarige projecten, zoals ‘tegelwippen’ via Operatie Steenbreek en het stimuleren van het gebruik van regentonnen, ten behoeve van het duurzaamheidsbeleid uit te voeren. Daarnaast wordt het Klimaatfonds aangevuld en krijgt Duurzaam Den Haag de opdracht om deze middelen in te zetten voor het realiseren van CO ₂ -reductie in de stad. Zo stimuleert de gemeente zowel het terugdringen van de eigen uitstoot als het versnellen van de energietransitie in Den Haag door geld terug te investeren in de stad.

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI)
In het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (RIS319227 ), dat de gemeente in de periode 2027–2030 verder uitvoert, krijgt de rol van de gemeente als opdrachtgever aandacht: hoe zij via inkoop en aanbesteding bijdraagt aan een leefbare stad.
In 2027 voert de gemeente de volgende activiteiten uit:

• versterken ketenverantwoordelijkheid in aanbestedingen, met extra aandacht voor sectoren en productgroepen met een hoog risicoprofiel(zoals (woning)bouw), en intensiever werken met lokale en regionale ondernemers;
• verminderen van de milieu-impact van ingekochte goederen, diensten en werken door ketenanalyses te blijven uitvoeren;
• het borgen van doelen in de organisatie door middel van het actualiseren van het energiebesparingsbeleid voor gebouwen en installaties (RIS319432 ) om de CO ₂ -uitstoot en het grondstoffenverbruik te verlagen. Monitoren en rapporteren de voortgang via de Staat van de Organisatie, laten de CO ₂ -Prestatieladder periodiek beoordelen door de Interne Auditdienst en sturen op de resultaten van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI);
• toekomstbestendige mobiliteit door het gemeentelijk wagenpark verder te elektrificeren binnen de beperkingen van netcongestie en duurzame reisalternatieven te stimuleren.

Monitoring en rapportage
Den Haag sluit zich aan bij het regeringsbeleid en wetgeving op duurzaamheid en zet in op de wettelijke doelstellingen die daaruit voortkomen. Voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen zijn dit de doelen uit de Klimaatwet: 55% minder uitstoot in 2030 (ten opzichte van 1990), en klimaatneutraal in 2050. Om deze nieuwe richting te onderbouwen, maakt de gemeente een tijdspad met haalbare tussendoelen en meetbare resultaten via het Haags Klimaatdashboard. Voor het behalen van andere wettelijke doelen, zoals een circulaire economie en een klimaatbestendige stad, geldt ook 2050 als eindpunt. Voor het meten, monitoren en bieden van sturingsperspectief, blijft de opdracht van de raad in het initiatiefvoorstel ‘Stuur op het Klimaat’ (RIS315607 ) leidend.

• De gemeente blijft in 2027 het Haags Klimaatdashboard doorontwikkelen. De accenten veranderen wel. Het Haags Klimaatdashboard wordt hét instrument om voortgang te monitoren, tussendoelen te stellen (RIS314926) , en te rapporteren op duurzaamheidsbeleid, projecten en acties vanuit de gemeente. Het dashboard wordt uitgebreid met een doorkijk naar 2050, waarin wordt ingezet op tussendoelen die samen zorgen voor het behalen van de wettelijke doelen. Naast uitstoot worden ook andere onderwerpen met een wettelijk doel, zoals klimaatbestendigheid, toegevoegd aan het dashboard. Het streven is om uiteindelijk alle gewenste rapportages naar de reguliere P&C-cyclus te bewegen.
• Monitoren en rapporteren over de voortgang van verduurzaming van de gemeentelijke organisatie loopt  via de Staat van de Organisatie. Hierbij geeft de CO ₂ -Prestatieladder periodiek inzicht op de voortgang van energie besparing van de gemeentelijke organisatie.

Communicatie

• De gemeente Den Haag zet communicatie actief en doelgericht in om bewoners en ondernemers te ondersteunen en haar beleidsdoelen te realiseren. De focus ligt op een leefbare, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving die beter is voorbereid op weersextremen, het verduurzamen van woningen en bedrijfspanden, de overstap naar aardgasvrije warmte en het stimuleren van hergebruik van grondstoffen.
• De nadruk ligt op het (gebieds)gericht informeren, inspireren en activeren van doelgroepen, met praktische Haagse oplossingen die bijdragen aan een betaalbare, gezonde en toekomstbestendige stad.

Secundaire grondstoffen en lokale bedrijvigheid

• De gemeente richt zich op het opzetten van lokale ketens en fysieke hubs, zodat Haagse ondernemers makkelijker en efficiënter toegang kunnen krijgen tot materialen en grondstoffen. In 2027 worden verschillende initiatieven gerealiseerd: een hub met (tweedehands) bouwmaterialen (op initiatief van een partij uit de stad), een bomenhub met lokale houtbewerking en een locatie waar stenen en klinkers uit de openbare ruimte kunnen worden hergebruikt. Hierbij betrekken we nadrukkelijk lokale MKB’ers uit de maakindustrie.
• Grondstofprijzen stijgen en de leveringszekerheid wordt ingewikkelder. We helpen ondernemers te innoveren door ondersteuning bij subsidies, toegang tot netwerken, ruimte voor pioniers, en samenwerking op bedrijventerreinen. Zo versterken we onze lokale economie én de veerkracht van onze gemeenschap.

Voedsel
We zetten ons in voor het toegankelijk maken van gezond en lokaal voedsel, met oog voor elkaar. Dit komt voort uit de Actualisatie Haagse voedselstrategie (RIS321153 ). Voor en met de inwoners en ondernemers van Den Haag gaan we in 2027 de volgende activiteiten uitvoeren:

• samenwerking van verschillende partijen in de stad stimuleren op verschillende onderwerpen rond gezond en lokaal eten;
• ondersteunen van kleinschalige initiatieven zoals voedselverbindingsplekken met als doel het stimuleren van vergroening en om elkaar te ontmoeten. Het tegengaan van voedselverspilling brengen we onder de aandacht door activiteiten in de Verspillingsvrije Week.

Verduurzaming van woningen
De gemeente geeft uitvoering aan het actieprogramma opknappen en isoleren, ook wel de ‘EFG-aanpak’ en ‘stadsrenovatie’ genoemd (RIS314778 en RIS316094 ), zoals hiervoor beschreven bij de activiteit energietransitie. Naast de reserve duurzaamheid en energietransitie die hiertoe worden ingezet, zijn er verschillende Rijksmiddelen voor deze opgave beschikbaar (de Lokale Aanpak Isolatie, het Volkshuisvestingsfonds en de energiearmoede).

De gemeente zet vanuit de regeling Lokale Aanpak Isolatie van het Nationaal Isolatieprogramma de middelen in op:

• straataanpakken en VvE-aanpakken;
• subsidies voor isolatiemaatregelen; zowel voor eigenaar-bewoners die de maatregelen door een aannemer laten uitvoeren, als voor doe-het-zelvers;
• isolatie en verbetering van woningen in gemengde VvE's, via een subsidieregeling voor particulier woningbezit in VvE's waar ook sprake is van corporatiebezit;
• stadsrenovatie via subsidieregelingen die vooral gericht zijn op het ondersteunen van kleine VvE’s bij onderhoud en isolatie;
• expertise, gerichte lokale communicatie en advies.

Vanuit het Volkshuisvestingsfonds (VHF) zijn door de Rijksoverheid middelen beschikbaar gesteld voor verschillende projecten in Den Haag. Het gaat om:

• circa € 28 mln. voor het isoleren en verbeteren van ca. 1.750 woningen in Den Haag Zuidwest (RIS318082 );
• circa € 14 mln. voor het isoleren en verbeteren van ca. 1.000 woningen in Laak Centraal (RIS319468 );
• circa € 15 mln. voor stadsvernieuwing in Den Haag Zuidwest en stadsrenovatie in Rustenburg-Oostbroek (RIS320884 ).

Over de cofinanciering en bestemming is begin 2025 door de raad een besluit genomen (RIS321219 ).

De gemeente zet de middelen uit de drie succesvolle aanvragen van het Volkshuisvestingsfonds als volgt in:

• isolatie en verbetering van woningen in gemengde VvE’s in Den Haag Zuidwest, via een subsidieregeling voor ca. 1.000 woningen in particulier bezit in VvE’s waar ook sprake is van corporatiebezit;
• isoleren, verbeteren en renoveren van vooroorlogse woningen in kleine VvE's in particulier bezit. Dit als onderdeel van de stadsrenovatie in Moerwijk-Noord (750 woningen), Laak Centraal (1.000 woningen) en Rustenburg-Oostbroek (67 woningen);
• stadsvernieuwing in Zuidwest;
• voor ambtelijke en externe inzet, expertise, communicatie en advies.

Betaalbare energierekening
In 2027 zetten we de energiearmoede-aanpak voort om te zorgen voor betaalbare energielasten. De aanpak bestaat uit projecten die zich richten op energiebesparing bij inwoners met een laag inkomen en een hoge energierekening en financieren we uit de middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld voor het bestrijden van energiearmoede (RIS315254  en RIS318694 ).

Geluidssanering
Voor het project Woningverbetering Verkeersgeluid werkt de gemeente aan het verbeteren van de leefbaarheid in woningen waar de geluidsbelasting te hoog is. Er wordt gewerkt met saneringslijsten, waarop woningen staan, die in aanmerking komen voor isolatiemaatregelen. De uitvoeringskosten worden volledig gedekt vanuit rijkssubsidies, waardoor de gemeentelijke financiële inzet zich met name richt op de organisatie en begeleiding van het programma. In 2027:

• zetten we de uitvoering van de projecten voort, waar 2026 mee is gestart;
• streven we ernaar om elk kwartaal een nieuw project op te starten, waarbij de uitvoering plaatsvindt na goedkeuring door het Rijk;
• worden de definitieve saneringsprogramma's opgesteld voor ca. 12.000 woningen.

De totale lasten van € 25,9 mln. zijn te verdelen in:

• € 21,0 mln. overige goederen en diensten;
• € 3,7 mln. salarissen en sociale lasten;
• € 1,1 mln. inkomens- en overige kapitaaloverdrachten;
• € 0,1 mln. overig.

De baten bedragen € 7,7 mln. en bestaan uit:

• € 7,2 mln. inkomensoverdrachten (SPUK lokale aanpak isolatie);
• € 0,5 mln. mutaties reserves.

We werken aan een gezonde, schone en duurzame stad voor mens, natuur en milieu. Om dit te bereiken verbeteren we de lucht- en bodemkwaliteit, beperken we geluidsoverlast en stikstofeffecten en beschermen we de kwaliteit van onze leefomgeving. Daarnaast werken we aan een klimaat- en weerbestendige stad in 2050. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners zorgen we ervoor dat Den Haag ook in de toekomst een gezonde, veilige en leefbare stad blijft.

Stikstofaanpak
De stikstofaanpak valt onder de verantwoordelijkheid van het Rijk en de provincies. Het is momenteel nog onduidelijk hoe de voorgestelde stikstofmaatregelen van het Rijk handen en voeten krijgen. Met de beoogde middelen voor natuurherstel in het regeerakkoord ligt er een kans om hierop een beroep te doen voor het herstel van de Haagse Natura 2000-gebieden. Daarnaast willen we met het bevoegd gezag in gesprek om te zoeken naar specifieke maatregelen die de Haagse situatie verder kunnen helpen. De opgave hierin is om een juiste balans te vinden tussen het verplichte natuurherstel en de mogelijkheden voor economische ontwikkelingen in de stad.

Integraal Programma Milieu (IPM)
In Den Haag is het milieubeleid in verschillende sectorale nota’s en brieven vastgelegd, zoals het Actieplan Geluid (RIS323439 ), Beleid hogere grenswaarden Wet geluidhinder (RIS179917 ), Actieplan luchtkwaliteit Den Haag 2026 (RIS324771 ), Nota Externe Veiligheid (RIS259485 ) en de Nota bodembeheer (RIS260571 ). Voor het overige gelden in Den Haag de wettelijke (minimum) normen. Er is geen verbindend en overkoepelend Haags milieubeleid.

Met de invoering van de Omgevingswet en de daaronder hangende Bruidsschat, heeft de gemeente voor milieu meer taken gekregen. Gemeenten zijn in principe zelf verantwoordelijk voor alles wat met de leefomgeving te maken heeft (lucht, geluid, bodem, water, etc.), tenzij de wet iets anders zegt. Het doel van de Omgevingswet is het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Vanuit het Rijk wordt er een Nationaal Milieu Programma (NMP) opgesteld. Het NMP zal richtinggevende uitspraken doen voor het milieubeleid tot en met 2050. Voor Den Haag volgt uit het NMP de opgave om de nationale ambities lokaal te vertalen en uit te werken in een nieuw integraal Haags milieuprogramma. Het Integraal Programma Milieu gaat ons ook helpen om onze doelen voor een economische en gezonde stad te behalen, zoals vastgelegd in de Omgevingswet. Naast het Programma Milieu dat integraal afgewogen beleidsregels schetst, blijven uitvoeringsgerichte actieplannen voor milieusectoren als lucht, geluid en omgevingsveiligheid overigens bestaan.

Luchtkwaliteit
Het college heeft in 2026 het Actieplan luchtkwaliteit Den Haag 2026 vastgesteld (RIS324771 ). In 2027 en daarna zet het college de volgende activiteiten voort om de luchtkwaliteit structureel te verbeteren:

• het monitoren van de luchtkwaliteit en het jaarlijks rapporteren over de ontwikkeling van de luchtkwaliteit en het effect van de maatregelen;
• uitvoeren van maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord (RIS304354 ) en het Actieplan luchtkwaliteit Den Haag 2026 (RIS324771 ), waaronder het verder verschonen van het eigen wagenpark en maatregelen gericht op hoog gevoelige groepen.

Zero-emissie
Sinds 2026 geldt de uitbreiding van de zero-emissiezone naar de kuststrook. De gemeente werkt samen met ondernemers, brancheorganisaties, het Rijk en andere gemeenten aan een realistisch tijdpad naar schoner stadslogistiek vervoer, waarbij wij de invoering van de beperking voor voertuigen vanaf emissieklasse 6 in de zero-emissiezones willen pauzeren tot 2035. We bekijken welke extra corridors we kunnen creëren om de Scheveningse haven beter te ontsluiten. Ondernemers worden ondersteund bij het gebruik van beschikbare overgangsregelingen en ontheffingen, onder andere via ondernemersportaal en de logistiek makelaar.

Geluid
In 2027 worden de EU-geluidkaarten 2026 vastgesteld. Deze kaarten vormen input voor het programma geluid dat in 2028 moet worden vastgesteld. Tevens verwachten we de nul situatie van de BasisGeluidEmissie (BGE) vast te stellen. Verder loopt de uitvoering van het actieplan geluid 2025-2029 (RIS323439 ) door in 2027, waarbij o.a. de volgende acties worden uitgevoerd, verlagen maximumsnelheid van gebiedsontsluitingswegen naar 30 km/u, aanbrengen stillere wegdekken en toepassen van gevelisolatieproject.

Omgevingsdienst Haaglanden
Ook in 2027 voert de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) voor de gemeente Den Haag de wettelijke milieutaken uit op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) en levert daarnaast onder andere specialistisch advies over milieu en ruimtelijke ordening. Dit gebeurt in een context van toenemende opgaven en financiële druk, waarbij de ODH inzet op een doelmatige uitvoering van haar wettelijke taken.

Met het Koersplan 2024–2028 en het Regionaal Uitvoeringsprogramma 2026–2029 richt de ODH zich op prioriteiten zoals waterkwaliteit, luchtkwaliteit, geluid en omgevingsveiligheid. De bijdrage van € 8,5 mln. van de gemeente wordt door de ODH ingezet voor de uitvoering van wettelijke taken en de ondersteuning van gemeentelijke opgaven, zoals woningbouw en energietransitie. Hiermee blijft de ODH een belangrijke uitvoerings- en adviespartner binnen de beschikbare financiële kaders.

Regie Ondergrond
Een efficiënte ordening van en regie op de ondergrond is essentieel voor het realiseren van de stedelijke opgaven. Om kabels, leidingen, riolering en ruimte voor groen een plek te geven in de ondergrond voert de gemeente regie op de ondergrond. De basis hiervoor is vastgelegd in de Visie op de ondergrond (RIS318970 ) en in de Omgevingsvisie (RIS322469 ). Daarnaast zijn in de Algemene plaatselijke verordening, de Telecommunicatieverordening en het Handboek Openbare Ruimte (nadere regels) belangrijke regels voor het werken in de ondergrond vastgelegd.

We werken aan het instrumentarium, ontsluiten data over de ondergrond en adviseren bij de aanleg van nieuwe en beheer van bestaande ondergrondse netwerken (o.a. Netcongestie en Warmteprogramma) en bij gebiedsvisies en gebiedsontwikkelingen. Regie op de ondergrond draagt ook bij aan ruimte voor het versterken van de bodemkwaliteit.

Laadinfra
Naast het regulier beheer en onderhoud van laadinfra voeren wij in 2027 de volgende activiteiten uit:

• de uitrol van laadinfra gaat door op plekken waar er vraag is. De ambitie is om jaarlijks ongeveer 400 nieuwe openbare laadpalen in verschillende delen van de stad te plaatsen (RIS324207 );
• onderzoeken we locaties met voldoende beschikbare netcapaciteit voor het aansluiten van laadpalen;
• onderhouden we de bestaande laadpalen en vervangen we 776 laadpalen die verouderd zijn;
• het faciliteren van de mogelijkheden om de impact op het net te verlagen, zoals via netbewust laden;
• bidirectioneel laden biedt kansen het elektriciteitsnet in balans te houden op congestiepiekmomenten, maar de techniek en markt zijn nog in ontwikkeling, waardoor grootschalige toepassing nu beperkt is. De gemeente blijft voorbereidingen treffen en volgt relevante innovaties actief om toekomstige inzet mogelijk te maken;
• de gemeente en HTM zetten de gezamenlijke inspanningen voort om te komen tot realisatie van een geschikt laadplein op het HTM-netwerk. In deze vervolgfase blijft de gemeente locatie faciliterend betrokken, waarbij HTM de technische uitwerking en uitvoering verder oppakt;
• deelmobiliteit levert een belangrijke bijdrage aan een leefbare en bereikbare stad, doordat minder voertuigbezit ruimte en uitstoot reduceert. Ook in 2027 faciliteert de gemeente daarom actief laadinfrastructuur voor deelauto’s en stimuleert duurzame aanbieders via CO ₂ -neutrale vergunningsvoorwaarden.

Bodembescherming en bodemsanering
De gemeente beheert vier eeuwigdurende saneringsopgaven (de gasfabrieksterreinen Binckhorst en Gaslaan en de voormalige stortplaatsen Puinduinen en Westduinpark RIS299493 ). Daarnaast worden lopende saneringsopgaven op basis van de monitoringsresultaten afgerond. In de periode 2027-2030 voeren we de volgende activiteiten uit:   

• we onderzoeken of de eeuwigdurende beheersing (onttrekking grondwater) voor de locatie De Verademing (voormalig gasfabrieksterrein Gaslaan) verminderd kan worden door nieuwe experimentele saneringstechnieken (biologische afbraakprocessen). Mogelijk kan dit ook uitgerold worden naar het voormalig gasfabrieksterrein in de Binckhorst. In 2027 rondt de gemeente het onderzoek af en bepalen we of de afbouw doorgezet wordt. We kijken onder andere of er geen sprake is van verspreiding van de vervuiling;
• er lopen negen tijdelijke saneringsopgaven, waarvan - als de monitoringsresultaten dat toelaten - vier saneringsopgaven in de periode 2027-2030 worden afgerond. Verwacht wordt dat in 2027 de saneringsopgaven Loosduinseweg en Heeswijkplein worden afgerond;
• ter bevordering van lokale stadslandbouw initiatieven biedt de gemeente de mogelijkheid om bodemonderzoeken en gedeeltelijke sanering van binnentuinen en stadslandbouwterreinen te laten uitvoeren. Sanering vindt plaats indien sprake is van overschrijding van de normen voor onder andere lood en de tuinen ook door (school)kinderen wordt gebruikt.

De totale lasten van € 21,5 mln. zijn te verdelen in:

• € 9,2 mln. overige goederen en diensten;
• € 8,9 mln. inkomensoverdrachten ;
• € 4,1 mln. salarissen en sociale lasten;
• € 0,1 mln. ingeleend personeel;
• -/- € 0,8 mln. overige verrekeningen.  

De baten bedragen € 6,5 mln. en bestaan uit:

• € 5,3 mln. overige goederen en diensten;
• € 1,1 inkomensoverdrachten;
• € 0,1 mln. leges en andere rechten.

Haagse natuur- en milieueducatie laat inwoners kennismaken met (stads)natuur en hun leefomgeving. De inzet hierop wordt herijkt conform het coalitieakkoord en er worden in 2027 keuzes gemaakt over de inrichting van het aanbod. Groene voorzieningen zoals stadstuinen en stadsboerderijen brengen mensen samen en vergroten de betrokkenheid van inwoners bij hun wijk. Ze bieden ruimte voor ontmoeting en ontspanning en dragen bij aan een leefbare stad.

Herijking natuur- en duurzaamheidseducatie

• Conform het coalitieakkoord herijkt de gemeente de inzet op natuur- en milieueducatie. Activiteiten die worden voortgezet sluiten aan bij de ambities voor een groene en leefbare stad, het behoud van schooltuinen, stadstuinen en stadsboerderijen en het versterken van de betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving.
• In het kader van deze herijking worden de gevolgen voor activiteiten, voorzieningen en capaciteit in kaart gebracht, en worden keuzes gemaakt over de toekomstige inrichting van het aanbod binnen de gewijzigde financiële kaders.
• Het huidige gemeentelijke aanbod ondersteunt scholen bij het realiseren van wettelijke onderwijsdoelen. In 2026 maakt ruim negentig procent van de Haagse basisscholen en ongeveer de helft van de middelbare scholen gebruik van materialen en activiteiten van de afdeling Natuur- en Milieueducatie. Bij de herijking brengen wij de gevolgen van de gewijzigde gemeentelijke rol voor deze gebruikers zorgvuldig in beeld.

Stadstuinen

• In de school- en ontdektuinen maken kinderen spelenderwijs kennis met natuur, gezonde voeding en een gezonde leefomgeving. Door samen te leren en te ontdekken ontwikkelen zij kennis, vaardigheden en betrokkenheid.
• Inwoners die zelf actief willen bijdragen aan een groenere stad als stadstuinder op een gehuurde stadstuinkavel in hun wijk worden ondersteund. Jaarlijks onderhouden ruim 700 inwoners hun eigen stukje groen op een van deze locaties. Hiermee dragen zij bij aan een aantrekkelijke, biodiverse en leefbare stad. De stadstuinen bieden daarnaast ruimte voor ontmoeting, versterken de sociale samenhang in de wijk en helpen eenzaamheid te voorkomen.
• Bewonersinitiatieven die bijdragen aan de vergroening van de stad, zoals buurt- en wijktuinen worden ondersteund door het Stadslandbouwloket. Het loket ontvangt hiervoor jaarlijks circa 500 verzoeken van bewoners en organisaties. Deze plekken zijn niet alleen belangrijk voor het verbouwen van lokaal voedsel, maar ook als ontmoetingsplek. Het Stadslandbouwloket ondersteunt deze initiatieven en draagt daarmee bij aan een groene en leefbare stad en aan sociale samenhang in de wijken.

De totale lasten van € 4,3 mln. zijn te verdelen in:

• € 3,9 mln. salarissen en sociale lasten;
• € 0,4 mln. overige goederen en diensten.

De baten bedragen € 0,4 mln. en bestaan uit overige goederen en diensten.